لاگ ۶: طاعون رقص ۱۵۱۸ | لاگدیو

فصل ۱، لاگ ۶، طاعون رقص استراسبورگ ۱۵۱۸، رقص تا سرحد مرگ. راوی: علی اسماعیلی.

شادی‌آورترین کنش انسانی تبدیل به شکنجه شد و شهر هنوز نمی‌دانست چرا بدن‌ها از فرمان عقل خارج شده‌اند.

چهاردهم ژوئیهٔ سال ۱۵۱۸، در استراسبورگِ امپراتوری مقدس روم، یعنی شهری که امروز در خاک فرانسه است، گزارش‌هایی از محله‌های پایین شهر می‌رسد: زنی از بامداد بدون توقف در خیابان می‌رقصد. مقامات ابتدا جدی نمی‌گیرند. تا پایان همان هفته، تعداد رقصنده‌ها به ده‌ها نفر می‌رسد. بعضی می‌گریند و بعضی می‌خندند و هیچ‌کدام نمی‌دانند چرا. پزشکان بهت‌زده‌اند، کشیش‌ها از نفرین حرف می‌زنند و مردم فقط نگاه می‌کنند تا خودشان هم شروع به رقصیدن می‌کنند.

کد پرونده: تروفه‌آ ۱۵۱۸. موضوع: رقص تا سرحد مرگ.

استراسبورگ در تابستان ۱۵۱۸ کجا ایستاده بود؟

تابستان داغ، قحطی، بیماری و فشار مالیاتی فضای شهر را شکننده کرده بود. اسناد و پژوهش‌های مدرن نشان می‌دهند استراسبورگ در آن سال‌ها زیر فشار اقتصادی و روانی سنگینی زندگی می‌کرد. همان بستر بعداً در توضیح «جنون جمعی» اهمیت پیدا می‌کند. جرقهٔ ماجرا، در روایت‌های بعدی، زنی به نام Frau Troffea (تروفه‌آ) است که ناگهان، بدون موسیقی جشن، شروع به رقصی تند و خارج از کنترل می‌کند. پاها خون می‌افتند، لباس غرق عرق و خاک می‌شود، اما توقفی در کار نیست. وقتی از خستگی می‌افتد، مردم فکر می‌کنند کابوس تمام شده است و چند ساعت بعد دوباره برمی‌خیزد و می‌رقصد.

طی هفته‌ها شمار رقصنده‌ها بالا می‌رود. در منابع متأخر گاه از حدود ۴۰۰ نفر و مرگ‌های روزانه سخن گفته شده. در لایهٔ معاصر اسناد شورای شهر، تمرکز بیشتر روی مدیریت بحران است و مرگ‌ها در متون دیرتر ظاهر می‌شوند. همین فاصلهٔ «سند اولیه» و «روایت بعدی» بخشی از کار مستند پرونده است و همان جدا کردن آنچه در ۱۵۱۸ ثبت شده از آنچه قرن‌ها بعد دراماتیزه شده.

پزشکان چه تشخیص دادند و چرا تجویزشان اوضاع را بدتر کرد؟

پزشکی آن عصر بر پایهٔ اخلاط چهارگانه بود. پزشکان محلی به «خون بیش‌ازحد گرم» رسیدند و رقص را بیماری طبیعی/نجومی دانستند، نه لزوماً جن‌زدگی. راه درمان پیشنهادی این بود که بیمار باید آن‌قدر برقصد تا «حرارت» فروکش کند. شورای شهر سالن‌های صنفی را باز کرد، در میدان استیج ساخت، نوازنده و طبل‌زن استخدام کرد و حتی مردان قوی‌هیکل آورد تا رقصنده‌های ازحال‌رفته را سر پا نگه دارند. نتیجه، دست‌کم در روایت بازسازی‌شدهٔ مدرن، لوپ مرگبار بود: موسیقی بلندتر، صحنه بزرگ‌تر و افراد سالم بیشتری که مسحور می‌شدند و به جمع می‌پیوستند.

چرخش سیاست: ممنوعیت رقص و زیارتگاه سنت ویتوس

وقتی تلفات و وحشت بالا می‌گیرد، شورا مسیر را عوض می‌کند: رقص و طبل‌زنی عمومی تا عید میکائیل ممنوع می‌شود (با استثناهایی مثل عروسی)، خانواده‌ها و اصناف مسئول آرام‌کردن بیماران خود می‌شوند و گروه‌هایی از رقصنده‌های فقیر با گاری به زیارتگاه سنت ویتوس در هولناشتاین نزدیک ساورن فرستاده می‌شوند. در مسیر عشای خوانده می‌شود، نذور می‌شود و در برخی روایت‌ها به کفش‌های قرمز هم اشاره شده است. اسناد کمیسیون ۲۳ ژوئیه و نامهٔ ۲۵ ژوئیه به اسقف، اسکلت این تصمیم‌ها را نگه داشته‌اند. سباستین برانت نیز در اسناد مرتبط با ممنوعیت رقص ظاهر می‌شود.

در این اپیزود چه می‌شنویم؟

در لاگ ششم لاگ‌دیو خط زمانی ژوئیه تا سپتامبر ۱۵۱۸ را از اغراق‌های اینترنتی جدا می‌کنیم. سراغ بستر قحطی و اضطراب شهر می‌رویم، تشخیص پزشکان و «درمان با رقص بیشتر» را بررسی می‌کنیم و ممنوعیت رقص، نقش سنت ویتوس و زیارت را می‌خوانیم. فرضیه‌های مدرن از اختلال روان‌زاد جمعی تا ارگوتیسم و نقد ادعاهای مرگ را کنار هم می‌گذاریم و روشن می‌کنیم کدام بخش پرونده سند معاصر است، کدام روایت قرن‌های بعد است و کجا هنوز جای خالی می‌ماند.

برای خط زمانی و اسناد شهری، مقالهٔ «طاعون رقص استراسبورگ ۱۵۱۸، روایت کامل طغیان» را در بلاگ بخوانید. فرضیه‌ها و نقد منابع را هم در «چرا مردم استراسبورگ می‌رقصیدند؟» بررسی کرده‌ایم. اگر به پرونده‌های واقعی و معماهای حل‌نشده علاقه دارید، قسمت‌های دیگر پادکست جنایی لاگ‌دیو را هم دنبال کنید، از جمله گذرگاه دیاتلوف، مرد سمرتون، هتل سیسیل، کودکان سبز وولپیت و فانوس جزیره فلانن.